Archives par mot-clé : Choricius

L’intrigue de l’adultère

La Tusca de Labérius

Labérius frg. 63 Panayotakis ap. Nonius 135,3 M. = 196,2 L. (tr7)
… dominus noster tua
luculentitate captus …

Caecilius CRF3 71 = 64 Guardì … uide luculentitatem eius et magnificentiam! 

Les Compitalia de Labérius

Labérius frg. 20 Panayotakis ap. Gell. 16,9,1-5 (ia6)
<at> nunc <tu> lentu’s, nunc tu susque deque fers;
mater familias tua ĭn lecto aduerso sedet,
seruos sextantis utitur nefariis
uerbis …

Plaute Amph. 886 atque id me susque deque esse habituram putat 
Lucilius 110 Marx = 3,8 Charpin uerum haec ludus ibi, susque omnia deque fuerunt
Cicéron Att. 14,6,1 [12 avril 44] nam de Octauio, susque deque

Labérius frg. 21 Panayotakis ap. Non. 64,7 M. = 89,5 L. (ia7)
… quo quidem me a matronali
pudore prolubium meretricis progredi coegit!

Accius TRF 3 106 = Andromeda 386 Dangel muliebre ingenium, prolubium, occasio … (tr7)
Caecilius CRF3 91 = Hypobolimaeus Rastriaria 88 Guardì quod prolubium, quae uoluptas, quae te lactat largitas?
Terence Ad. 985 quod prolubium? quaĕ ĭstaec subitast largitas?

Plaute Cas. 585-586 non matronarum officiumst, sed meretricium, | uiris alienis, mi uir, subblandirier

L’intrigue de l’adultère à l’époque impériale

Horace sat. 2,7,58-61
quid refert, uri uirgis ferroque necari
auctoratus eas, an turpi clausus in arca,
quo te demisit peccati conscia erilis,
contractum genibus tangas caput?

Ovide trist. 2,497-516
quid, si scripsissem mimos obscena iocantes,
qui semper uetiti crimen amoris habent,
in quibus assidue cultus procedit adulter,
uerbaque dat stulto callida nupta uiro?                                             500
nubilis hos uirgo matronaque uirque puerque
spectat, et ex magna parte senatus adest.
nec satis incestis temerari uocibus aures;
adsuescunt oculi multa pudenda pati:
cumque fefellit amans aliqua nouitate maritum,                           505
plauditur et magno palma fauore datur;
quoque minus prodest, scaena est lucrosa poetae,
tantaque non paruo crimina praetor emit.
inspice ludorum sumptus, Auguste, tuorum:
empta tibi magno talia multa leges.                                                     510
haec tu spectasti spectandaque saepe dedisti –
maiestas adeo comis ubique tua est –
luminibusque tuis, totus quibus utitur orbis,
scaenica uidisti lentus adulteria.
scribere si fas est imitantes turpia mimos,                                        515
materiae minor est debita poena meae.

Valère Maxime 2,6,7 eadem ciuitas [sc. Massilia] seueritatis custos acerrima est, nullum aditum in scaenam mimis dando, quorum argumenta maiore ex parte stuprorum continent actus, ne talia spectandi consuetudo etiam imitandi licentiam sumat.

Sénèque contr. 2,4,5 uere mimicae nuptiae <in> quibus ante in cubiculum riualis uenit quam maritus.

Juvénal 6,41-44
quid fieri non posse putes, si iungitur ulla
Vrsidio? si moechorum notissimus olim
stulta maritali iam porrigit ora capistro,
quem totiens texit perituri cista Latini?

schol. Iuv. 6,44 qui totiens superueniente marito sub cista celatus est, ut in mimo.

Jean Chrysostome c. theatr. 6,558 = PG lvi 543 οὐ δέδοικας, ἄνθρωπε, τοῖς αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς καὶ τὴν κλίνην τὴν ἐπὶ τῆς ὀρχήστρας βλέπων, ἔνθα τὰ μυσαρὰ τελεῖται τῆς μοιχείας δράματα, καὶ τὴν τράπεζαν ταύτην τὴν ἱερὰν, ἔνθα τὰ φρικτὰ τελεῖται μυστήρια;

Juvénal 8,196-197
mortem sic quisquam exhorruit, ut sit
zelotypus Thymeles, stupidi collega Corinthi?

Hist. Aug. Aur. 29,1-3: crimini ei [sc. Antonino] datum est quod adulteros uxoris promouerit, Tertullum et Tutilium et Orfitum et Moderatum, ad uarios honores, cum Tertullum et prandentem cum uxore deprehenderit. (2.) de quo mimus in scaena praesente Antonino dixit, cum stupidus nomen adulteri uxoris a seruo quaereret, et ille diceret ter “Tullus”, et adhuc stupidus quaereret, respondit ille “iam tibi dixi ter, Tullus dicitur”. (3.) et de hoc quidem multa populus, multa etiam alii dixerunt patientiam Antonini incusantes.

Martial 11,7,1-4
iam certe stupido non dices, Paula, marito,
ad moechum quotiens longius ire uoles,
“Caesar in Albanum iussit me mane uenire,
Caesar Circeios”. iam stropha talis abit.

Un alter exitus ?

Choricius apol. mim. 55 κάλει παῖδα καὶ μάχαιράν τις φερέτω. πρόσεισιν οἰκέτης ἔχων τὸ προσταχθέν. εἶτα βουλήν τινα δοὺς ἐμαυτῷ καὶ δεινὸν ἡγησάμενος αὐτοχειρίᾳ τὴν τιμωρίαν λαβεῖν ἀμφοτέρους εἰς δικαστήριον ἄγω.

Choricius apol. mim. 30. 33-35 ἀλλ’ ἡνίκα μοιχείαν, ὦ βέλτιστε, θεωρεῖς, τότε καὶ δικαστήριον ὁρᾷς ἀρχικόν, καὶ κατηγορεῖ μὲν ὁ τῆς ἑαλωκυίας ἀνήρ, κρίνεται δὲ μετὰ τῆς ἐρωμένης ὁ τὴν μοιχείαν τολμήσας, ἀπειλεῖ δὲ τιμωρίαν ἀμφοτέροις ὁ δικαστής. […] οὐδεὶς ὡς ἔπος εἰπεῖν ἐν μίμων παιγνίοις μοιχεύσας διέλαθεν, ὥστε προτρέπουσι ταύτῃ τὸν θεατὴν εὐκοσμίας ἐπιμελεῖσθαι. ἀσκεῖ γὰρ τὸ σεμνόν, ἔνθα τὸ φαῦλον ἁλίσκεται. (34.) <τῷ> τοίνυν μηδένα λαθεῖν ἀλλοτρίαν εὐνὴν καταισχύναντα ἄγρυπνον ὑποφαίνουσι φύλακα σωφροσύνης τὴν Δίκην, ὡς ἕκαστον ἐπιβουλεύοντα γάμῳ καταφωρᾶν τὴν θεὸν καὶ παραδιδόναι τῷ τῆς ὑβρισμένης ἀνδρί. (35.) ἀλλ’, ὡς ἔοικεν, <οὔπω> ἑαλωκότα θεασάμενος τὸν μοιχὸν ἐκ τοῦ θεάτρου κατέβης οὐ περιμείνας τοῦ παιγνίου τὸ τέλος.